Archiwa tagu: demonologia słowiańska

Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 2

W poprzedniej części opisałem szlak rowerowy „Poczuj kaszubskiego ducha”, który wykorzystuje wątki z demonologii Kaszubów. Tym razem udajemy się na Ukrainę i Białoruś, żeby zobaczyć, jak mitologię słowiańską wykorzystuje się w tamtejszej turystyce „mitologicznej”. Czytaj dalej Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 2

Pogańskie motywy w streetarcie

Graffiti ze słowiańskimi bogami i demonami są bardzo rzadkie. Łatwiej można znaleźć murale z bogami z mitologii greckiej czy skandynawskiej. Ale okazuje się, że są. Na początek próbka tego, co udało mi się znaleźć w Internecie. A może są jeszcze jakieś inne murale? Jeśli wiecie o takich, podzielcie się swoimi znaleziskami 🙂 Czytaj dalej Pogańskie motywy w streetarcie

Postać wilkołaka w wierzeniach ludowych

„Po strzygach wilkołaki są najokropniejsze,
Tak ludziom, jak i bydłu najniebezpieczniejsze.
Są to ludzie bezbożni, od cnót przemienieni,
Którzy często z postaci wychodząc zwierzęcia,
Zmieniają się w postać małego dziecięcia.
Czasem niejeden staje się chłopem brodatym,
A czasem pokazuje się cały kosmatym.”
– tak o wilkołakach pisał Z. Bogusza Stęczyński w książce pt. Tatry (wyd. Kraków 1860, s. 122). Czy ten wizerunek wilkołaka ma coś wspólnego z prawdą? Czytaj dalej Postać wilkołaka w wierzeniach ludowych

Skarbnik – opiekuńczy duch kopalni w słowiańskich wierzeniach ludowych

Dawniej wierzono, że schodząc pod ziemię, górnicy wkraczali na obcy i niebezpieczny teren, którego jedynym właścicielem był duch kopalni. Zanim profesja ta zyskała patronkę w osobie świętej Barbary, to w nim upatrywano jedynego nadprzyrodzonego pomocnika tej grupy zawodowej.

Jakiego opiekuna mogli potrzebować górnicy, pracujący w niebezpiecznych warunkach, głęboko pod ziemią, narażeni na czyhające w ciemnościach zagrożenia, niegdyś rozświetlane jedynie małą lampką na naftę, aby „oswoić” tę budzącą grozę scenerię, samą w sobie wywołującą pierwotne lęki człowieka przez nieznanym? Takiego, który by chronił i wskazywał pokłady węgla i innych kruszców, żeby było co do garnka włożyć następnego dnia, a i wywiódł z ciemnych korytarzy i w porę ostrzegł przed tąpnięciami. Czytaj dalej Skarbnik – opiekuńczy duch kopalni w słowiańskich wierzeniach ludowych

Wiara w duchy

Kto myśli, że duchy straszące na cmentarzach to już przeszłość, jest w błędzie. Ludzie nadal widują duchy, a są nawet tacy, którzy chodzą na cmentarze, żeby z nimi porozmawiać.

Ot, choćby mały przykład. Białe Damy ukazują się nadal, a jedną z nich obserwowano nie tak całkiem dawno temu na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Jeden ze świadków pamięta do dziś tę historię:

– Biała Dama chodziła tu. A tak, Biała Dama – mówi jedna z handlujących tutaj świeczkami kobiet i wskazuje na wysoki mur okalający cmentarz. – Tu, na biało była ubrana, po tym tu murze, cały dzień aż do ulicy Kirkuta chodziła. Czytaj dalej Wiara w duchy

Wodny

ros. водяникъ, водовикъ, дедушка водяной, błrus. водзяникъ, водзяный, czes. vodník, vodní duch, vodní mużík, vodní muż, słow. vodný muż, sło. vodni moż, łuż. wódny muż, wódný knjeż, pol. wodnik, wodny duch, ros. болотяникъ, błrus. болотникъ, pol. bołotianyk, pol. (kaszub.) morzkulc – od przebywania w morzu; podlodńik – od przebywania pod warstwą lodu; od topienia: ros. топельникъ, ukr. потпйльник, pol. topielec, topiec, tąpielec, toplec, topich, topień, topnik, topik, topczyk, stopczyk, topek, topielnik, topieluch, utoplec, łutoplec, utoplołk, utopel, utoplaszek, utopluszek, patopielnik, potopalnyk, potopłenyk, czes. topélec, pol. wirnik, wirus – od wciągania w wiry wodne, pływnik, płynnik – od płynięcia; Czytaj dalej Wodny

Wiły

st. rus. вилы, st. czes. *Wilije, st. bułg. вила, самовила, słow. vila, víla, n.gr. σαμοτίθα, niem. Wille, od ie. *vei- ‚wiać’, psł. *viti ‚wiać, kręcić się’, *viliti ‚kręcić się, szaleć, wirować’. Słowiańskie żeńskie demony przyrody. Zwykle w postaci pięknych, młodych i uskrzydlonych kobiet, rzadziej przedstawiane były w zoomorficznej lub polimorficznej postaci, np. z końskimi (oślimi, koźlimi) nogami, lub w postaci wilków itp. Wyróżniano m.in. W. morskie, planinskie, górskie, leśne, wodne i in., nazywano je również bosorky, biele panny, vodné panny, vĕstice. Czytaj dalej Wiły

Rusałka

błrus. русалки, ukr. русалка дiва, pol. (dial.) rusàŭka, rusafka, rusawka, rusŕłka, rusele, pol. (śl.) rusałki polne, rusałki żytnie; od łac. rosalia ‚święto róż. Nazywane też ukr. łoskotucha, łoskotka, pol. łaskotucha, błrus. kazytka; męskie odpowiedniki: ros. rusały, pol. rusałek. Żeńskie demony przyrody, wyobrażane jako młode kobiety o zielonym warkoczu, albo przeciwnie – jako brzydkie staruchy. Nosiły wianki z kwiatów, najchętniej śpiewały i tańczyły lub zwodziły ludzi zagubionych w lesie. Zamieszkiwały najczęściej wody i nadbrzeżne zarośla, lasy, pola, żyto lub konopie. Czyhały na młodych mężczyzn i kobiety, by pozbawić ich życia. Czytaj dalej Rusałka

Rodzanica

st.rus. рожаница, serb. rojenice, serb.-chorw. rodjenica, rojenica, od *rożdenice ‚rodzące’, ‚rodzicielki, matki’. 3 żeńskie demony losu. Przybywają na narodziny oraz postrzyżyny, gdzie składano im ofiary z kaszy, chleba, sera i miodu, i ofiarowywano włosy. Odwiedzają wtedy domy i stają nad kołyską, gdzie znajduje się noworodek, określając jego los. Zwykle towarzyszył im Rod. R. były nazywane też: czes. sudicka, łuż. sudźička, sudźička, serb.-chorw. sudjenica, судница, суjеница, sіo. sujenica, sojenica, bułg. наръчница, ros. наречница, czes. vodicka, łuż. wosudnica, bułg. урисница, орисница, уресница, i in. R. mieszkają na końcu świata, w pałacu Słońca lub w jaskini. Czytaj dalej Rodzanica

Południca

st. czes. poludnice, st.pol. poludnica, czes. polednice, pol. południca, połednica, słow. połednica, pol. polńica, przypołudnica, połednia, połednia, połednica, południówka, przepolnica, przepołnica, przypolnica, przypołudnica, przyponza, łuż. připołdnica, přezpołdnica, głuż. připołnica, dłuż. Přezpołnica, pol. oprzypołudnie, południe, pol. diablica południowa, diablica przypołudniowa, pol. (śl.) obila matka, łuż. serpownica, serpowina, serpjelbaba, serpja baba, serpowa baba, serpašyja, pol. chabernica, klekánica, czarna pani, czarna baba, czarno baba; Czytaj dalej Południca