Źródło: strona "Rodnoverije"

Co mają wspólnego polskie barwy narodowe i mitologia Słowian?

Zastanawialiście się kiedyś, co oznacza czerwień i biel na fladze Polski, dlaczego nasze godło to orzeł biały na czerwonym tle, a nie np. inny ptak czy zwierzę (np. gryf)? I co oznacza biel i czerwień?

Przedwczoraj obchodziliśmy Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej (2 maja). Święto to zostało ustanowione w 2004 r., aby podkreślić szacunek dla symbolu Polski. Niektórzy z nas pewnie pamiętają ze szkoły tłumaczenia, że biel to niewinność (bo w końcu to nas atakowały imperia, a my się tylko broniliśmy), a czerwień to krew przelana za niepodległość. No ale rozbiory to przecież dopiero XVIII wiek, a godło i barwy narodowe są o wiele starsze… Więc jak to z tym tak naprawdę było?

W Wikipedii czytamy, że barwy flagi (która jest odwzorowaniem kolorystyki godła państwowego) zgodnie z zasadami heraldyki oznaczają: – kolor biały: srebro, a także wodę, a w zakresie wartości duchowych – czystość i niepokalanie; kolor czerwony – symbolizuje ogień i krew, a z cnót oznacza odwagę i waleczność (https://pl.wikipedia.org/wiki/Flaga_Polski, https://pl.wikipedia.org/wiki/Godło_Polski).

No dobrze, ale skąd to wszystko wiadomo? Chyba pierwszym opisem godła narodowego jest fragment Kroniki Jana Długosza, który zawiera relację z przygotowań do bitwy pod Grunwaldem (1410) i wspomina o „chorągwi wielkiej, na której wyszyty był misternie orzeł biały z rozciągnionemi skrzydły, dziobem rozwartym i z koroną na głowie, jako herb i godło całego Królestwa Polskiego”. W tym czasie znano już legendę o pochodzeniu godła Polski – legendę o Czechu, Lechu i Rusie (spisaną po raz pierwszy w Kronice wielkopolskiej z 1273 r.). Według niej założyciel państwa Polan, Lech, podczas postoju w okolicach Poznania ujrzał pod wieczór sporych rozmiarów gniazdo na drzewie. Znajdował się w nim biały orzeł z trzema pisklętami. Gdy Lech przyglądał się mu, orzeł rozpostarł skrzydła na tle nieba czerwonego od zachodzącego słońca. Lech postanowił tam osiąść, umieścił orła w swym herbie, a miejsce na pamiątkę nazwał Gniezdnem (obecnie Gniezno) od słowa gniazdo. Tyle jeśli chodzi o legendy. A co na to historia?

Jak pisze W. Lisowski w książce „Polskie symbole narodowe”, w 1107 r. podczas oblężenia Białogardu nad rzeką Parsętą Bolesławowi Krzywoustemu za znaki bojowe służyły trzy tarcze: dwie czerwone i jedna biała. Dominującym elementem na chorągwiach piastowskich od XIII w. był orzeł biały umieszczony na czerwonym polu. Po raz pierwszy znak ten pojawił się na chorągwi Przemysła, ówczesnego księcia wielkopolskiego, który wizerunek orła przejął jako symbol jednoczenia państwa polskiego. Przyjęcie orła białego jako herbu państwowego oraz upowszechnienie się zasad użycia godła i jego barw to już kolejne wieki, a tymczasem wracając do początków…

Nieznane nam są stanice wojenne pomorskich Słowian, tak samo jak wygląd pierwszych chorągwi piastowskich (Siemomysła, Mieszka czy Bolesława Chrobrego), ale… Witold Lisowski zauważa, że 60 na 100 najstarszych polskich herbów rycerskich lub herbów książąt piastowskich zachowało barwę biało-czerwoną… czyli zgodną z tym, co widzieliśmy na „prototypach” herbów, początkowo noszonych na tarczach, a następnie na chorągwiach.

Cofając się jeszcze bardziej w przeszłość, widzimy, że w Arkonie 12 czerwca 1168 roku, zaledwie 61 lat obroną Białogardu przez Krzywoustego, biało-czerwone barwy są atrybutami Świętowita, głównego boga Rugian. A. Szyjewski (Religia Słowian, 2003, s. 116) wymienia wśród atrybutów Świętowita: miecz, proporzec, bojowe stanice, znak orła, i kolor: wojenną czerwień. Kronikarz duński Saxo Grammatyk relacjonuje nam, że w czasie oblężenia Arkony stanica i orły były znakami bojowymi przechowywanymi w grodzie nad bramą wejściową, widocznymi dla atakującej armii Duńczyków. Były to amulety plemienne, mające funkcję apotropeiczną dla całego plemienia. W książce „Heraldyka i okolice” (A. Rachuba i in., 2002, 2. 61) czytamy, że orły były ustawione po obydwu bokach stanicy, a oprócz chorągwi i orłów na wieży nadbrannej Arkony zrobiony był wtedy pewnego rodzaju ołtarzyk, na którym znajdowały się też jeszcze inne święte przedmioty.

Biel i czerwień znajdujemy też w opisie świątyni Świętowita w Arkonie. Szata posągu miała być  biała, a kotary zasłaniające posąg – czerwone. Świętowit i jego koń były białe, co oznacza, że dla pielgrzyma odwiedzającego świątynię boga i składającego ofiarę wnętrze kąciny i to, co widział w środku, musiało być jedną wielką mieszanką bieli i czerwieni.

A wracając do naszego godła: skąd ono się tak naprawdę wzięło? Czy Świętowit z Arkony mógł mieć coś wspólnego z kolorystyką tarcz Bolesława Krzywoustego i późniejszą heraldyką Piastów? Symbolika bieli i czerwieni w świątyni w Arkonie jest w miarę jasna: biel to kolor jasnego nieba, czerwień – krew, czyli życie. Zabierając takie kolory na bitwę, Krzywousty albo jego potomkowie mogli mieć na myśli zapewnienie sobie opieki boga w czasie bitwy (biel, czerwień – barwy Świętowita, orzeł – ptak gromu i atrybut bogów burzy, np. Zeusa czy Jupitera). Pogańscy Słowianie prawdopodobnie wierzyli, że bez wsparcia Peruna nie można walczyć, ani tym bardziej zwyciężać. Apotropeiony, jak biało-czerwona tarcza czy orzeł, miały zapewne funkcję ochronną, a ich zadaniem było zapewnić pomoc Nieba w walce.

Ciekawe, czy pierwsi Piastowie – Siemowit, Leszko, Siemomysł, Mieszko wychodzili w pole uzbrojeni nie tylko w miecze, ale też w biało-czerwone barwy ochronne i symbole Gromowładcy. Bielik zwyczajny jest, jak wiadomo, już na denarach Bolesława Chrobrego (niektórzy dopatrywali się tu pawia, ale to raczej średnio przekonujące). Orła mieli też pogańscy Sasowie jako znak zwycięstwa (według Widukinda), u nich ten ptak miał związek z bogiem wojny Tyrem. Czy to możliwe, by Piastowie znali początkowo orła jako posłańca Peruna i umieszczali go na chorągwiach bojowych jako symbol boga Gromowładcy, mający im zapewnić zwycięstwo?

Jeśli tak było, to nasze barwy narodowe przebyły długą drogę od magicznych apotropeionów wojennych, pełnych przedchrześcijańskiej symboliki, aż do nowożytnej heraldyki, gdzie pamięć o pierwotnym znaczeniu tych barw uległa już całkowitemu zapomnieniu.

Jeden komentarz na temat “Co mają wspólnego polskie barwy narodowe i mitologia Słowian?”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s