Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 2

W poprzedniej części opisałem szlak rowerowy „Poczuj kaszubskiego ducha”, który wykorzystuje wątki z demonologii Kaszubów. Tym razem udajemy się na Ukrainę i Białoruś, żeby zobaczyć, jak mitologię słowiańską wykorzystuje się w tamtejszej turystyce „mitologicznej”. Czytaj dalej Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 2

Powieść minionych lat

Kronika Nestora, inaczej Powieść minionych lat (pełny tytuł: Oto powieść minionych lat, skąd wyszła ziemia ruska, kto był najpierw księciem w Kijowie i skąd ziemia ruska powstała) to staroruska kronika opisujaca historie Rusi od czasów najdawniejszych do początku XII wieku. Tekst powstał ok. 1113 roku, a najstarszy zachowany rękopis pochodzi z 1377 r. Według tradycji jej autorem był Nestor, mnich z Kijowa, jednak jest to tylko legenda. Obecnie uważa się, że Nestor napisał tylko najstarszą wersję kroniki, a później w ciągu X wieku całość była kilkukrotnie przeredagowywana i uzupełniana. Kronika jest podstawowym źródłem do poznania historii Słowiańszczyzny wschodniej; zawiera też opis wprowadzania na Rusi chrześcijaństwa, które było poprzedzone reformą religijną Włodzimierza. Z tego właśnie fragmentu kroniki pochodzą wzmianki o kulcie pogańskim na Rusi. Czytaj dalej Powieść minionych lat

Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 1

W Polsce mamy 1272 tematyczne szlaki turystyczne*, ale tylko 1 jest poświęcony słowiańskiej mitologii (a dokładnie: demonologii). Na pewno są jeszcze jakieś szlaki, które wykorzystują pojedyncze wątki wierzeń ludowych, ale takich, które by miały za temat tylko mitologię, jest niewiele, a dokładnie: jeden. W innych krajach słowiańskich widać, że odkąd Unia Europejska zaczęła hojnie inwestować w szlaki turystyczne takie jak ten, podobnych punktów ma mapie turystycznej zaczęło przybywać w Czechach, w Chorwacji, nawet na Białorusi i Ukrainie. Czy turystyka mitologiczna to nowe zjawisko w przemyśle turystycznym? Dzisiaj o przykładzie z Polski. Czytaj dalej Mitologia słowiańska jako temat szlaków turystycznych cz. 1

Georges Dumézil, Mit i epos (fragment)

TOM l. IDEOLOGIA TRZECH FUNKCJI W EPOSACH LUDÓW INDOEUROPEJSKICH

Przedmowa

Wciąż młode studia porównawcze nad językami indoeuropejskimi obchodzić będą niedługo swoje trzecie półwiecze. Było to sto pięćdziesiąt lat przemian naznaczonych gwałtownymi zwrotami, które wielce zmieniły ich pierwotne oblicze. Pionierzy nie do końca wyrzekli się swoich marzeń, których przedmiotem byty początki mowy i „prajęzyk” – nawet ci, którzy najsilniej podkreślali fakt, że sanskryt pośród innych członków rodziny był nie tyle matką, ile raczej siostrą, pozostawali pod urokiem języka ukazującego im się nie jako żywa materia, lecz jako coś, co zostało już niegdyś poddane analizie Czytaj dalej Georges Dumézil, Mit i epos (fragment)

Muzea mitologii Słowian cz. 5

Muzeum „Dom domowych” w Ałuszcie, Republika Krym

Jak piszą twórcy, jest to jedyne na świecie muzeum o takiej tematyce. Muzeum założyła rodzina Nikanorowych, mieści się ono w pracowni rzeźbiarskiej we wsi Zaprudnoje koło Ałuszty na Krymie. Na ekspozycję składa się ponad 200 figurek domowych o wysokości od 25 do 50 cm z różnych rodzajów drewna. Muzeum zostało otwarte 10 lipca 2009 roku. Małżeństwo Nikanorowych samo rzeźbiło wszystkie eksponaty. Większość z nich wystawiana jest w muzeum tylko przez jakiś czas – są na sprzedaż. Liczba wszystkich figurek, które przewinęły się przez muzeum, to ponad 500. Czytaj dalej Muzea mitologii Słowian cz. 5

Sergio Mazzanti, Studia nad religią dawnych Słowian (2008)

fragmenty pracy doktorskiej Sergio Mazzanti’ego „Gli studi sulla religione degli antichi slavi”, obronionej w 2008 r. w Rzymie (tłumaczenie i publikacja za zgodą autora)

Jozef Dobrovský, ojciec filologii słowiańskiej, napisał w 1808 r .: „Nic nie wymaga bardziej krytycznej rewizji i naprawy w obrębie wiedzy o starożytnościach słowiańskich, jak mitologia” [1808: 264]. Po ponad stu latach Vatroslav Jagić, jeden z najważniejszych slawistów w XIX i początku XX wieku uważa, że ma wszelkie powody, by powtórzyć słowa swojego poprzednika [1920: 492]. Jeśli Dobrovský w sposób niejawny skrytykował różne słowiańskie panteony, stworzone przez fantazję średniowiecznych kronikarzy i współczesnych mu autorów tzw. słowników mitologicznych, Jagić zamiast tego za cel obrał sobie poglądy mitologów z końca XIX wieku, którzy zbudowali duże systemy zgodnie z teoriami a priori i bez odpowiedniej analizy źródeł. Czytaj dalej Sergio Mazzanti, Studia nad religią dawnych Słowian (2008)

A. Gieysztor, Rytuał Świętowita na tle porównawczym*

*fragmenty artykułu „Ofiara i kult w tradycji słowiańskiej” (1984)

Znajomość słowiańskiej tradycji religijnej w starożytności i w średniowieczu pozostaje pełna luk. Wynika to z charakteru źródeł pisanych i archeologicznych, z których czerpiemy. Krytyka i hiperkrytyka, prowadzone przez badaczy w XIX i XX wieku, bezlitośnie to ujawniły. W ten sposób jednak z dawnej rzeczywistości życia mógł wyłonić się tylko fragmentaryczny obraz, oparty głównie na metodzie filologicznej. Mimo wszystkich trudności nowy obraz tradycji religijnej Słowian wydaje się możliwy dzięki nowej mitologii porównawczej oraz nowym metodom semiotycznym i strukturalistycznym wywodzącym się z etnologii i językoznawstwa. Czytaj dalej A. Gieysztor, Rytuał Świętowita na tle porównawczym*

Muzea mitologii Słowian cz. 4

Muzeum Berendeja

Muzealno-wystawowy kompleks „Trzem Berendeja” w Kostromie to – jak piszą sami o sobie jego twórcy – jedno z najbardziej niezwykłych muzeów w Kostromie. Poświęcone jest historii, tradycjom i bajkom Berendejów, którzy byli starożytnym ludem, niegdyś zasiedlającym te ziemie. Ściany w dworku są malowane, co można zobaczyć bezpośrednio z drogi, tak że muzeum raczej trudno przegapić. W pobliżu jest sklep z pamiątkami i kawiarnia, a co w środku…? Czytaj dalej Muzea mitologii Słowian cz. 4

Charakter słowiańskiego pogaństwa

Największym problemem badania słowiańskiego pogaństwa jest szczątkowe zachowanie pamięci o licznych bóstwach rodowych, plemiennych, ponadplemiennych czy wczesnopaństwowych. Ponadto w zasadzie niewiele bóstw miało rozległy zasięg kultu, a sam kult miewał niekiedy wyraźne cechy polityczne. Tak na przykład u Słowian zachodnich trwanie przy pogaństwie jednoczyło wielkie zjednoczenia plemienne  Wieletów i Serbów, którym zagrażało stale niebezpieczeństwo ze strony Franków, a które w obliczu zagrożenia łączyły swe siły w celu skuteczniejszej obrony. Jednocześnie zaś prowadziły między sobą utarczki wojenne. Czytaj dalej Charakter słowiańskiego pogaństwa