Wiły

st. rus. вилы, st. czes. *Wilije, st. bułg. вила, самовила, słow. vila, víla, n.gr. σαμοτίθα, niem. Wille, od ie. *vei- ‚wiać’, psł. *viti ‚wiać, kręcić się’, *viliti ‚kręcić się, szaleć, wirować’. Słowiańskie żeńskie demony przyrody. Zwykle w postaci pięknych, młodych i uskrzydlonych kobiet, rzadziej przedstawiane były w zoomorficznej lub polimorficznej postaci, np. z końskimi (oślimi, koźlimi) nogami, lub w postaci wilków itp. Wyróżniano m.in. W. morskie, planinskie, górskie, leśne, wodne i in., nazywano je również bosorky, biele panny, vodné panny, vĕstice. Wzmianki w poezji: Jan Kollar: „Lecz cierp mężnie, cierp ludu kochany! | Przyjdzie Wila, przyjdzie w czas niedługi, | I kralewicz Marko na Szaraszu” (Córa sławy, tłum. A. Bielowski), Oton Żupančič: „Tvoja roka, moj otec, zemljé mi lepoto odpirala | in – čudo za čudom – zavese prirode odstirala; […] | in vedela sva, kje kosi mladijo, kje drozdi, | kod divji moż hodi, kje vile se skrivajo v gozdi.” (Duma), Svetlana Makarovič: „Veter se uročen ustavi. | Večerno sonce zalije gozd. […] | Pod mahom migljajo zelene iskre. | Novi studenci privrejo iż tal, | tam, kjer jih se nikoli ni bilo. Vile so blizu, vile so blizu. | Po gozdnih hodnikih tekajo najeżene żivali” (Kresna noc), A. Harambasić: „Klesá vecer jak holubi křídla, | jako znaven rychle nĕjak padá; | moje duma nad uspana sídla | kroużi svĕtem jako víla mladá.” (Večer, przeł. L. Tesař), hr. Władysław Tarnowski: „V tom kruhu útulném tys kvetla, milá | jak víla úsmĕvu, jak zoře zlatá!” (Ty v horách rodných…, przeł. Fr. Kvapil), Đore Drżić: „Ljubav ju s nebesi i narav s zvizdami | najlipse uresi meu svim vilami.” (Draza je od zlata), Władysław Orkan: „Kiedy strumienie grają harfą Wił – | My, zasłuchani w melodyje prądów, | Pójdziem z ołtarzy ścierać pieśnią pył | I burzyć stare świštynie przesądów!…” (Mogilnikom), Maryla Wolska: „Patrzeć jeno, jak po śliskiem igliwiu, bosą stopą, nadciągnie orszak Wil dziewiczych, rozgarnie na czołach włosy miedziane, stanie cicho i oczyma wielkimi popatrzy…” (Andante). Wiersze: W. Chlebnikow „Wiła i bies”, Đore Držić „Ka se je jur vila”. W sztukach plastycznych: Nowak Radonić „Vile krunisču branka”.

BIBLIOGRAFIA Henryka Czajka, Bohaterska epika ludowa Słowian południowych. Struktura treści, Wrocław 1973; Witold Klinger, Słowiańskie rusałki, wiły, samodziwy itd. a tradycja grecko-rzymska, Kraków 1947; Witold Klinger, Wschodnioeuropejskie rusałki i pokrewne postaci demonologii ludowej a tradycja grecko-rzymska, Lublin-Kraków 1949; Witold Klinger, Jeszcze o rusałkach i pokrewnych postaciach demonicznych i ich zależności od grecko-rzymskich tradycji, „Lud” 1960, t. 45
UTWORY LITERACKIE

Wielemir Chlebnikow

Wila i bies

Rak czarny na półmisku białym
Błękitne kłosy żyta chrustał…
Rozmowy o katarze brzmiały
O morzu kłamstwa i nieróbstwa
Lecz nagle dzwonek niespodziany
Już czas. Do kogo modły poślesz
Jak niegdyś Cezar w serce ranny
Zasłoną osłoń się wyniośle
I umrzyj, drogi. A gdy zgonem
Zechce przerazić ciebie władza
Rzekniesz w fotelu rozwalony:
„Jam ten, komu się nie przeszkadza”.

przeł. Anatol Stern

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s